وقتی اتفاق می افتد که زمین , ماه و خورشید در یک راستا قرار گیرند یعنی مراکز آنها روی یک خط راست واقع شود در این حالت ماه روی قسمتی از زمین ( نصف سطح زمین ) سایه تشکیل می دهد بنابراین ساکنان آن قسمت از زمین که در سایه ماه قرار می گیرند خورشید را نمی بینند . در این زمان قسمت مرکزی خورشید تاریک و در کناره های آن یک حلقه روشن دیده می شود. به این حالت خورشید گرفته گی حلقه گی می گوییم با توجه به اینکه قطر ماه از قطر خورشید خیلی کوچکتر است و فاصله ی آن به زمین که به عنوان دیوار یا پرده عمل می کند نسبت به فاصله ی آن تا خورشید خیلی کمتر است.

ماه گرفتگی ( خسوف )

وقتی اتفاق می افتد که زمین بین ماه و خورشید قرار گیرد. چون قطر زمین از قطر ماه بزرگتر است در حالت ماه گرفتگی کامل نیمی از سطح ماه که مقابل زمین قرار دارد به طور کامل در سایه زمین قرار می گیرد.

پدیده ی سراب معمولا در بیابان ها وجادّه ها در روزهای گرم مشاهده می شود. هرچه به سطح زمین نزدیکتر می شویم دمای لایه های هوا بیشتر و در نتیجه رقیق تر و ضریب شکست آن کم تر می شود. پرتو های نور که از یک شئ دور , مثلا درخت , به طور مایل به سطح زمین زاویه تابش آن ها از زاویه حد این لایه ها بزرگ تر شده و بازتاب کلی صورت می گیرد. پرتوهای بازتابیده پس از شکستهای متوالی به چشم ما می رسد. در این صورت لایه های نزدیک به سطح زمین که نور را باز می تابانند مانند سطح آب به نظر می رسند.

حدود 95% از انرژی رسیده به سطح زمین به وسیله ی اقیانوس ها جذب می شود. همان طوری که می دانید حدود 75 درصد از سطح زمین را آب های تیره رنگ و نفوذپذیر اقیانوس ها پوشانده اند. این در حالی است که سطح خشکی ها رنگ روشن تری دارند و مقدار زیادی از تابش خورشیدی را منعکس می کنند. برای مثال , نواحی بیابانی زرد رنگ و نواحی قطبی و برفگیر سفید رنگند. بنابراین تغییر میزان بازتابندگی سطح زمین نیز می تواند در تغییر دمای زمین مؤثر باشد. به نظر شما , اگر روی برف ها و یخ های موجود در قطب های جنوب و شمال لایه ای از غبار ریخته شود , دمای زمین چه تغییری خواهد کرد ؟

 دید کلی:

در هر نقطه ای در نزدیکی سطح زمین ، عقربه مغناطیسی آویزان از رشته یا واقع روی یک نقطه به ترتیب خاصی سمت گیری می کند (تقریبا در جهت شمال به جنوب). این واقعیت مهم به این معنا است که زمین میدان مغناطیسی ایجاد می کند مطالعه میدان مغناطیسی زمین برای مقاصد عملی و علمی از اهمیتی اساسی برخودار است.
از زمانهای قدیم ، قطب نماها ، یعنی وسایلی بر اساس استفاده از میدان مغناطیسی زمین برای سمت گیری نسبت به چهار جهت اصلی ، به کار گرفته می شدند. قطب نمای مرسوم شامل یک عقره مغناطیسی و یک صفحه مدرج است و در جهت یابی ها کاربرد وسیعی دارد.

 از میدان مغناطیسی زمین چه استفاده هایی می شود؟

در دریانوردی و هوانوردی جدید ، دیگر قطب نمای مغناطیسی تنها وسیله ای برای سمت گیری و تعیین مسیر کشتی یا هواپیما نیست. برای منظور وسایل دیگری نیز وجود دارد. با وجود این ، از اهمیت قطب نمای مغناطیسی به هیچ وجه کاسته نشده است. تمام کشتی ها و هواپیماهای امروزی به قطب نمای مغناطیسی مجهزند.

زمین شناسان ، شکارچیان و مسافران نیز از قطب نما خیلی استفاده می کنند. وجود میدان مغناطیسی زمین انجام پاره ای از بررسی های مهم دیگر را میسر ساخته است. از آن جمله می توان از روشهای اکتشاف و مطالعه ذخایر آهن نام برد.

 قطبهای مغناطیسی زمین:

میدان مغناطیسی زمین شکلی دارد که گویی کره زمین مغناطیسی است که محورش تقریبا از شمال به جنوب قرار دارد. در نیمکره شمالی ، تمام خطوط میدان مغناطیسی در نقطه ای به هم می رسند که دارای مختصات 75˚ 50َ N و 96˚ است. این نقطه قطب جنوب مغناطیسی زمین نامیده می شود.

 

باید توجه داشت که نقاط به هم رسیدن خطوط میدان مغناطیسی روی سطح زمین قرار ندارد بلکه قدری از آن پایین تر اند. همچنین قطب های مغناطیسی زمین با قطب های جغرافیایی ان منطبق نیستند. محور میدان مغناطیسی زمین ، یعنی خط مستقیمی که از هر دو قطب مغناطیسی می گذرد، از مرکز زمین نمی گذرد و از اینرو قطر زمین نیست.

 مغناطش خود بخودی مواد در میدان مغناطیسی زمین:

از مغناطش خودبخودی مواد در میدان مغناطیسی زمین استفاده های زیادی می شود. از جمله در ساخت مین های مغناطیسی است که در عمق معینی زیر سطح آب قرار می دهند و با عبور کشتی از بالای آنها منفجر می شود.

ساز و کاری که باعث صعود مین به سطح و انفجار آن می شود وقتی عمل می کند که عقربه مغناطیسی ای که می تواند حول میله ای افقی بچرخد بر اثر میدان مغناطیسی کشتی ای که از بالای مین می گذرد، بتواند بگردد. معلوم شده است که کشتی همیشه خودبخود آهنربا می شود.

برای محافظت در مقابل مین های مغناطیسی دو روش به کار می برند:

 مین روبی:

این روش عبارت است از حمل مغناطیس نیرومندی که با طنابهای سیمی از هواپیمای در حال پرواز در ارتفاع کم در منطقه مین گذاری شده آویزان می شود. گاهی ، کابل سیمی دایره شکلی را به طور شناور روی آب قرار می دهند و جریانی از آن می گذرانند. بر اثر میدان مغناطیسی یا جریان ، ساز و کار مینها عمل می کند و بدون هیچ خسارتی منفجر می شوند.

 خنثی سازی میدان مغناطیسی کشتی:

این روش به این ترتیب است که حلقه هایی از سیم عایق بندی شده را به کشتی وصل می کنند، و جریانی را از آنها می گذرانند به طوری که میدان مغناطیسی این جریان مساوی و در خلاف جهت میدان مغناطیسی کشتی (که یک مغناطیس دائمی است) باشد. وقتی که این میدانها با هم ترکیب شوند، همدیگر را خنثی می کند و کشتی بدون اینکه ساز و کار مین را به کار اندازد از روی آن می گذرد.

 آنچه باید بدانیم:

• از مدتها پیش (قرن شانزدهم) معلوم شده است که شبکه پنجره قائم به مرور زمان آهنربا می شود.

• یکی از اولین پژوهشگران میدان مغناطیسی زمین، گیلبرت (Gilbert) آزمایش زیر را در کتاب خود شرح داده است. اگر شخصی به یک میله آهنی که از شمال به جنوب قرار گرفته است با چکش بکوبد، میله آهنربا می شود.

• در تدارک پرواز به قطب شمال ، بیشترین توجه به سمت گیری هواپیما در نزدیکی قطب مبذول می شود زیرا قطب های مغناطیسی معمولی در این فاصله به کلی از کار کردن باز می کاتد و عملا بدون استفاده هستند.

منبع : سایت www.ngdir.ir

فاصله متوسط از خورشید 60.149 کیلومتر قطر استوا 12756 کیلومتر مدت حرکت وضعی 93.23 ساعت مدت حرکت انتقالی 26.365 روز سرعت حرکت انتقالی 79.29 کیلومتر در ثانیه دمای سطحی 55 تا 70 درجه سانتیگراد جرم (زمین = 1) 00.1 چگالی متوسط (آب = 1) 52.5 جاذبه (زمین = 1) 1 تعداد قمر 1

زمین در آغاز شکل گیری

• در اوایل پیدایش منظومه شمسی ، ذرات ریز غبار موجود در قرص خورشید که عمدتا از گاز و غبار تشکیل شده بود، پس از برخورد به هم چسبیده و اجسام بزرگ و بزرگتری را بوجود آوردند. بدین ترتیب چهار سیاره درونی از این ذرات شکل گرفتند.
  
  
• 4.5 میلیارد پیش ، زمین دارای سطحی داغ ، قرمز و نیمه مذاب بود. پس از گذشت میلیونها سال ، سطح زمین شروع به سرد شدن نمود و پوسته جامدی ، به دور زمین بوجود آمد. گازهای داغ و مواد مذاب از لایه‌های زیرین و از طریق دهانه‌های آتشفشانی بیرون زده و جو ضخیم زمین را بوجود آوردند. در همین مدت شهاب سنگهای زیادی به سطح زمین خوردند و هزاران گودال شهاب سنگی را در سطح زمین بوجود آورد. و مقدار زیادی غبار به جو زمین اضافه کردند.
  
  
• پس از یک میلیارد سال ، زمین به اندازه کافی سرد شده بود تا بخار آب موجود در جو متراکم شده و قطرات آب را بوجود آورد. این قطرات آب میلیونها سال به شکل باران شدید به سطح زمین افتاده ، باعث پاک شدن جو زمین و بوجود آمدن اقیانوس شدند. کره زمین به تدریج به شکل کنونی درآمده است.

زمین در آغاز شکل گیری با سرد شدن زمین ، شرایط لازم برای پیدایش حیات در آن فراهم شدند.

نحوه پیدایش و تکامل زمین

مشخصات زمین

• زمین سیاره‌ای است منحصر بفرد ، دارای آب مایع و جوی که قسمت اعظم آن از نیتروژن و اکسیژن تشکیل شده که تداوم حیات را ممکن می‌سازند. در منظومه شمسی ، زمین پنجمین سیاره از لحاظ بزرگی و سومین سیاره نزدیک به خورشید است. چگالی زمین از تمامی سیارات بیشتر است.
  
  
• زمین در منظومه شمسی دو نوع حرکت ، وضعی و انتقالی دارد. در حرکت وضعی زمین در یک شبانه روز به دور خودش می‌چرخد و در حرکت انتقالی در یک سال مداری بیضی شکل حول خورشید را طی می‌کند (مدار زمین).

کره مغناطیسی

• با چرخش زمین به دور خودش ، چرخه‌هایی در هسته خارجی آن که از آهن مذاب تشکیل شده بوجود آمده ، جریانهای الکتریکی تولید می‌کنند. این جریانها باعث ایجاد یک میدان مغناطیسی در فضای اطراف زمین شده و پوششی محافظ در اطراف آن ایجاد می‌کنند (کمربند تشعشعی زمین). این میدان که کره مغناطیسی نامیده می‌شود، زمین را در برابر جریانهای سریع ذرات باردار بادهای خورشیدی محافظت می‌کند.
  
  
• بعضی از این ذرات در دو نقطه میدان مغناطیسی به نام کمربندهای «وان آلن» به دام می‌افتد. کره مغناطیسی بیشتر بادهای خورشیدی را از زمین دور می‌کند، اما جریانهای ذرات باد خورشیدی آنقدر قوی هستند که قسمت جلویی کره مغناطیسی را مسطح نموده و باعث کشیدگی عقب آن می‌شوند.

آینده زمین

انتظار نجومی

• شاید انسان در آینده بتواند قبل از وقوع فاجعه‌های فوق زمین را به جایی دورتر از خورشید منتقل کند.
  
• شاید امکانات آینده ، انسانهای آن زمان به سیاره قابل سکونت دیگری کوچ کنند.
  
• شاید بشر بتواند مانع از وقوع فاجعه‌های فوق در خورشید و زمین شود.
  
• باید پنج میلیارد سال انتظار کشید.

منبع : سایت رشد